Sjóminjasafn Íslands - Fornar strandminjar

Herdísarvík

Wed, 10 Jun 2009 14:29:00 +0000

Í Herdísarvík er fjöldinn allur af gömlum minjum um útgerð og sjósókn, fiskgarðar, gerði og verbúðir. Ekki er vitað hversu margar rústirnar eru þar sem svæðið hefur ekki verið fullskráð. Allar gamlar minjar á jörðinni voru friðlýstar árið 1976.

Hof

Wed, 10 Jun 2009 14:28:00 +0000

Á Ingólfshöfða eru minjar um sjósókn sem lagðist af skömmu eftir 1700. Í heimildum frá þeim tíma er sagt frá fjórum búðum þar sem sjómenn höfðust við á vertíð. Tóftirnar eru enn greinilegar ásamt fleiri minjum um útgerð. Ein tóftin er sögð naust Kára Sölmundarsonar sem þekktur er úr Njálu. Friðlýst 1930.

Borgarhöfn

Wed, 10 Jun 2009 14:28:00 +0000

Fyrr á öldum var stórt útver í Suðursveit og var uppsátrið í Hálsahöfn í landi Borgarhafnar. Þar má sjá leifar gamalla verbúða við sjóinn, upp frá Hálsaskerjum. Mikið landbrot hefur orðið á þessum stað og eru því margar verbúðir horfnar. Friðlýst 1930.

Papós

Wed, 10 Jun 2009 14:27:00 +0000

Á Papós var staðsett fyrsta verslunin í Austur-Skaftafellssýslu eftir að einokunarversluninni lauk 1787. Papós var löggiltur sem verslunarstaður 19. janúar 1863, en verslun stóð þar frá 1861 til 1897. Verslunin var flutt í Hornafjörð eftir að strandferðir með gufuskipinu Bremnæs hófust á Austurlandi. Papós reyndist þá of grunnur fyrir skipið. Enn eru greinilegar tóftir verslunarhúsanna á Papósi.

Gautavík

Wed, 10 Jun 2009 14:27:00 +0000

Í annálum 14. og 15. aldar er Gautavíkur oft getið sem verslunarhafnar. Þjóðverjar ráku þar verslun fram á síðari hluta 16. aldar og var þá ein aðalverslunarhöfn á Austurlandi. Gautavíkur er getið nokkrum sinnum í Íslendingasögum og þá jafnan sem verslunarstaðar og hafnar. Rústirnar eru báðum megin við Búðaá og ein á sjávarbakkanum austan við ána. Friðlýst 1964.

Seley

Wed, 10 Jun 2009 14:25:00 +0000

Róið var úr Seley frá ómunatíð fram á 20. öld og eru miklar minjar um verbúðir þar. Höfðu flestir bjargálna bændur við Reyðarfjörð bát og áhöfn í eynni eða háseta hjá öðrum.

Hánefsstaðaeyri

Wed, 10 Jun 2009 14:25:00 +0000

Á Hánefsstaðaeyri var fiskverkun og verslun frá 1792 til 1805. Tæpri öld síðar byrjaði aftur fiskverkun og útgerð á staðnum og stóð eitthvað fram á 20. öld.

Skálar á Langanesi

Wed, 10 Jun 2009 14:24:00 +0000

Skálar fengu löggildingu sem verslunarstaður 1895. Á fyrri hluta 20. aldar var þar sjávarþorp og öflug bátaútgerð með meira en 100 íbúum á tímabili auk lausafólks. Þangað kom líka talsvert af Færeyingum í ver. Skálar fóru í eyði 1954.

Héðinsvík á Tjörnesi

Wed, 10 Jun 2009 14:23:00 +0000

Í Héðinsvík var uppsátur fyrir stærstu verstöð á Tjörnesi, Héðinshöfða. Talið er að á 17. öld hafi hér verið um 20 bátar og 13 verbúðir. Í byrjun 18. aldar virðist útræði hafa minnkað töluvert og á 19. öld er ekki minnst á Héðinshöfða sem sérstaka verstöð.

Flatey á Skjálfanda

Wed, 10 Jun 2009 14:23:00 +0000

Heimildir eru um fiskveiðar frá Flatey þegar á Sturlungaöld. Á 15. öld fékk Munkaþverárklaustur ítak í eynni til ”vergagna og naustagjörðar”. Meðan árabátaútvegur hélst var heimver í Flatey og einnig voru þar bátar frá landi í viðlegu, sérstaklega á vorin og haustin.

Knarrarberg

Wed, 10 Jun 2009 14:23:00 +0000

Tvær fornar tóftir á Festarkletti eru sagðar leifar verslunarbúða og sú þriðja neðan við klettinn naust. Ekki er hægt að sigla að þessum stað í dag en vel er mögulegt að það hafi verið unnt áður en framburður Eyjafjarðarár fyllti þar upp í. Friðlýst 1930.

Gásir

Wed, 10 Jun 2009 14:22:00 +0000

Á Gásum við Hörgárósa er að finna mestu minjar miðaldakaupstaðar á Íslandi. Þar eru fleiri tugir búðatófta og standa flestar í tveimur eða þremur röðum meðfram stígum eða götum samsíða ströndinni. Skammt vestan við aðaltóftasvæðið eru rústir kirkju í hringlaga garði. Talið hefur verið að byggingarnar hafi aðeins verið notaðar meðan á kaupskap stóð yfir sumartímann. Staðurinn var friðlýstur árið 1930.

Kolkuós

Wed, 10 Jun 2009 14:22:00 +0000

Kolkuós (Kolbeinsárós) var á miðöldum í hópi helstu hafna landsins og þjónaði meðal annars Hólastól. Jón Arason biskup á að hafa látið reisa kirkju á Kolkuósi á 16. öld fyrir þýska kaupmenn sem þar höfðu vetursetu. Fornleifarannsóknir sem staðið hafa frá árinu 2002 hafa sýnt fram á mannvistarleifar allt frá landnámi og fram á 13. öld.

Þingeyrar

Wed, 10 Jun 2009 14:21:00 +0000

Stígandahrófer allstór tóft á Búðartanga. Þar á Ingimundur gamli landnámsmaður að hafa lagt skipi sínu er hann kom til landsins. Samkvæmt heimildum eru fleiri rústir á tanganum sem líklega eru búðir þær sem hann dregur nafn sitt af.

Árnes

Wed, 10 Jun 2009 14:21:00 +0000

Sú munnmælasaga hefur gengið að enn megi sjá leifar nausts í Árnesi þar sem skipið Trékyllir var smíðað. Skipið á að hafa verið byggt af Norðmönnum úr leifum skips þeirra sem strandaði í Trékyllisvík á landnámsöld. Tóttirnar eru tvær og er önnur stærri og greinilegri. Hún hefur ýmist verið nefnd Trékyllisnaust eða Flosanaust eftir Flosa syni Eiríks snöru landnámsmanns í Trékyllisvík sem bjó í Vík á þeim tíma. Minjarnar voru friðlýstar árið 1930.

Hrafnsfjarðareyri

Wed, 10 Jun 2009 13:18:00 +0000

Á Skipeyri við botn Hrafnsfjarðar er rúst svo nefndrar "Írsku-Krambúðar". Í ferðabók Ólafs Olaviusar frá um 1770 til 1780 er sagt að þar hafi síðast verið ensk eða írsk skip 69 árum fyrr eða upp úr 1700. Rústin er vel greinileg. Friðlýst 1929.

Hvallátur

Wed, 10 Jun 2009 13:17:00 +0000

Fjöldi minja er í Brunnaverstöð, fiskgarðar, fiskreitir, leiðarmerki, verbúðir, uppsátur, varir, aflraunasteinar o. fl. Árið 1703 er greint frá því að verstaða fyrir um 20 skip hafi verið til forna, bæði heima við Látur og á Brunnum. Um 600 til 800 m norður frá bæjunum á Látrum var verstöðin frá Hvallátrum. Nú eru þar m.a. sýnilegar leifar eftir uppsátur, fjárhús, rétt, fiskgarða og fleiri minjar. Báðar verstöðvarnar voru friðlýstar árið 1971.

Breiðavík

Wed, 10 Jun 2009 13:16:00 +0000

Í Breiðavíkurveri var feiknamikil útgerð. Þar eru miklar leifar af verbúðum, fiskgörðum, uppsátrum, naustum, lendingarmerkjum, spilum, saltfiskverkunarhúsi, vörum, fiskreitum og skothúsi fyrir tófur. Mannvirki þessi eru flest hlaðin úr grjóti. Sums staðar standa veggir enn í upprunalegri hæð, allt að 2 m. Þarna hafa verið skráðar a.m.k. 24 minjar. Yngsta verbúðin er frá miðri 20. öld en heimildir eru um útgerð allavega frá 1703 og líklega mun lengur. Breiðavíkurver var friðlýst 1971.

Hreggstaðir

Wed, 10 Jun 2009 13:16:00 +0000

Á sjávarbakkanum neðan við rústir eyðibýlisins Skyrleysu eru tóftir sjóbúða, hjalla og nausts. Eru þetta afar heillegar minjar um útgerð tengdar býli frá síðmiðöldum sem talið er hafa lagst í eyði í byrjun 17. aldar. Bærinn og allar minjar honum tengdar voru friðlýstar árið 1980.

Brjánslækur

Wed, 10 Jun 2009 13:16:00 +0000

Flókatóftir eru sex tóftir sem tengdar hafa verið Hrafna-Flóka Vilgerðarsyni. Ein þeirra virðist rústir skála og a.m.k. ein rúst nausts. Líkum hefur verið leitt að því að tvö naust til viðbótar séu á staðnum og jafnvel ein verbúð. Tóftirnar eru nefndar í Hauksbók sem rituð var um 1300 og þá sagðar mjög gamlar. Grafið hefur verið í þessar rústir án endanlegrar niðurstöðu um aldur þeirra og gerð. Tóftirnar voru friðlýstar árið 1930.

Flatey á Breiðafirði

Wed, 10 Jun 2009 13:15:00 +0000

Nokkuð er um stór mannvirki í Flatey, og þá sérstaklega minjar sem tengjast sjósókn. Elst þeirra er Silfurgarður sem Guðmundur Scheving kaupmaður lét byggja fyrir mynni Grýluvogs og þótti mikið stórvirki á þeim tíma, en verkinu lauk 1833. Nafn sitt hlaut garðurinn af því að Guðmundur greiddi verklaun daglega í silfri. Um flóð er örugg höfn í Grýluvogi en hann þornar á fjöru. Garðurinn var friðlýstur árið 1975.

Hvammur

Wed, 10 Jun 2009 13:15:00 +0000

Um 10 til 15 m austan við Hvammsá er tóft sem kallast Auðarnaust og hefur verið tengd nafni landnámskonunnar Auðar djúpúðgu sem bjó að Hvammi. Friðlýst 1930.

Stykkishólmsbær

Wed, 10 Jun 2009 13:15:00 +0000

Frá 1585 til 1602 ráku þýskir kaupmenn verslun í Nesvogi er kaupskapur fluttist til Stykkishólms. Milli Hjallatanga og Búðaness gengur lítill en djúpur vogur og hefur líkum verið leitt að því að þar hafi Nesvogur verið. Í Búðanesi er tóft sem talin hefur verið leifar verslunarbúðar, 16 m löng með útbyggingu á suðurhlið. Tóft þessi var friðlýst 1928.

Bjarnarhöfn

Wed, 10 Jun 2009 13:14:00 +0000

Í Bjarnarhöfn eru minjar um útgerð og siglingar. Á Búðatanga (Kumbaravogi) má sjá leifar verslunarbúða á stóru svæði. Þar var verslunarstaður líklega frá því í lok miðalda fram um 1700. Suðaustur frá Búðatanga undir hamri einum er tóft sem kölluð hefur verið Hamarnaust. Annað ”Hamarnaust” er vestur af bænum niður við sjóinn. Þar er þó fremur um vör að ræða. Allar þessar minjar voru friðlýstar árið 1928 auk svokallaðs Bjarnarnausts sem nú virðist horfið.

Grund

Wed, 10 Jun 2009 13:14:00 +0000

Á Grundarkampi var einn af elstu kaupstöðum landsins. Hann fékk tvívegis kaupstaðarréttindi áður en hann var fluttur í Grafarnes, þar sem Grundarfjarðarkaupstaður stendur nú. Til eru heimildir frá fimmtándu öld um átök kaupmanna af ólíku þjóðerni á Grundarkampi. Fyrsta húsið sem vitað er til að þar hafi verið reist var byggt 1663 og stóð það enn á 18. öld. Grundarkampur var friðlýstur árið 1985.

Keflavík

Wed, 10 Jun 2009 13:13:00 +0000

Austast í þorpinu á Hellissandi neðan við björgunarsveitarhúsið er Keflavíkurvör, afar greinileg með skýrum kjölförum á steinum. Vörin var friðlýst 1969.

Gufuskálar

Wed, 10 Jun 2009 13:13:00 +0000

Í fjörunni á Gufuskálum er Gufuskálavörmeð afar greinilegum kjölförum á steinum. Ofan við vörina eru leifar verbúða. Í Bæjarhrauni fyrir ofan og vestan Gufuskála er fjöldi fiskbyrgja sem eru talin vera 500 til 700 ára gömul. Þessar minjar voru friðlýstar 1969.

Hólar

Wed, 10 Jun 2009 13:12:00 +0000

Í Dritvík var lengi stærsta útver landsins og reru þaðan 70 til 80 skip með um 500 til 600 vermönnum þegar þeir voru flestir. Þar eru rústir fiskreita, fiskgarða og fiskbyrgja en minjar verbúða eru fáar, þar sem legið var við í tjöldum, auk svokallaðs völundarhúss úr grjóti. Völundarhúsið var að sögn byggt af sjómönnum þeim til skemmtunar. Saga Dritvíkur hófst á miðöldum og lauk 1861, en þá gengu þaðan aðeins tveir bátar. Minjarnar voru friðlýstar árið 1928.

Búðir

Wed, 10 Jun 2009 13:12:00 +0000

Búðir á Snæfellsnesi voru útgerðar- og verslunarstaður um aldaraðir. Getið er um kaupskap og skipakomur í Hraunhafnarósi, nú Búðaósi, í Íslendingasögum. Þýskir kaupmenn reistu hér búðir á 15 öld. Um aldamótin 1900 var verslunarþorp á Búðum með kaupmannshúsum úr timbri og tígulsteini auk torfbæja vinnufólks.

Straumfjörður

Wed, 10 Jun 2009 13:11:00 +0000

Í Straumfirði er höfn sem nefnd er meðal annars í Fóstbræðra sögu. Þar versluðu einnig danskir kaupmenn og má finna búðatóftir frá mismunandi tímum á a.m.k. þremur stöðum. Tóftirnar voru friðlýstar árið 1930.